Το συγκεκριμένο project πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος  «Εθνογραφία και Πόλη, Κινήματα και Πολιτιστικές Βιομηχανίες» από το τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών (Β.Σ.Α.Σ) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Χειμερινό εξάμηνο 2021-2022.

Το περιεχόμενο του project αποτελεί προϊόν έρευνας και προσωπικής δημιουργίας των φοιτητών Ιωαννίδη Μιχαήλ και Καζή Σοφοκλή και όχι προϊόν λογοκλοπής. Τα πνευματικά δικαιώματα και οι φόρμες συναίνεσης αναζητήθηκαν όπου ήταν απαραίτητο.

Η εργασία μας με τίτλο «Οι Μικρασιάτες της Θεσσαλονίκης: Διατήρηση του παρελθόντος μέσα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Προσφύγων Μικρασιατών Νέας Κρήνης "Η Αγία Παρασκευή"», στηρίζεται σε επιτόπια έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο χώρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Προσφύγων Μικρασιατών Νέας Κρήνης "Η Αγία Παρασκευή" και πραγματεύεται το ερώτημα " Πώς ένας πρόσφυγας της Μικράς Ασίας επιδιώκει  να διατηρήσει ζωντανό το αίσθημα της μικρασιατικής του ταυτότητας ".  Η έρευνα έλαβε χώρα στις 19 Δεκεμβρίου 2021.

Σε όλη τη διάρκεια της έρευνά μας δώσαμε το παρόν στον Πολιτιστικό Σύλλογο Προσφύγων Μικρασιατών Νέας Κρήνης "Η Αγία Παρασκευή". Στόχος της εργασίας μας αλλά και του ερευνητικού μας project είναι να δοθούν απαντήσεις στο ερευνητικό ερώτημα που αναφέρθηκε πιο πάνω αναφορικά με το πώς ένας πρόσφυγας της Μικράς Ασίας προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανό το αίσθημα του να είσαι Μικρασιάτης. Οι πληροφορίες που συλλέξαμε λήφθηκαν μέσω της εθνογραφικής παρατήρησης, συνέντευξης, φωτογραφικού υλικού αλλά και βίντεο. Όσον αφορά το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνάς μας, αναζητήσαμε χρήσιμο υλικό από το κείμενο της κυρίας Σταυρούλας Διαμαντή "Συλλογική μνήμη, Επιτελεστικότητα, Βίωμα: Μιλώντας για το παρόν μέσω του παρελθόντος", διατριβή του 2015.

 

Φωτογραφία από το εσωτερικό του χώρου

Λίγο πριν ξεκινήσουμε την έρευνά μας, θα αναφερθούμε με λίγα λόγια στο προφίλ του συγκεκριμένου συλλόγου. Ο Σύλλογος ιδρύθηκε το 2002 από πρόσφυγες 1ης και 2ης γενιάς στη Νέα Κρήνη της Καλαμαριάς, με σκοπό τη διατήρηση των παραδόσεων και της ιστορίας των προσφύγων προγόνων τους. Αριθμεί 1.500 μέλη τα οποία με συνεχή παρουσία και δράσεις προσφέρουν οφέλη στην πολιτιστική ζωή του τόπου. Διοργανώνονται φεστιβάλ χορωδιών, παραδοσιακοί χοροί, εκδηλώσεις μέσα από τις οποίες  "αναβιώνονται"  τα έθιμα από τις αλησμόνητες πατρίδες, διαλέξεις με ιστορικό και κοινωνικό ενδιαφέρον, συναυλίες και εκδρομές στο εσωτερικό και εξωτερικό. Η χορωδία αποτελείται από 20 άτομα με πολλές εμφανίσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό. Μάλιστα, το 2008 κυκλοφόρησε δίσκος του Συλλόγου με μικρασιατικά τραγούδια με τίτλο " Τα τραγούδια μας". Επιπρόσθετα λειτουργούν 4 τμήματα χορευτικού με 30 χορευτές καθώς και αρκετές συμμετοχές αυτών σε φεστιβάλ εντός χώρας αλλά και στο εξωτερικό όπως στη Ρουμανία, Βουλγαρία, Μαυροβούνιο, Τουρκία.

Άποψη του εικονοστασίου, φωτογραφιών των μελών του Συλλόγου

καθώς και της τραπεζαρίας όπου γίνονται οι συνεδριάσεις

Όταν φτάσαμε στα γραφεία του Συλλόγου, μας έκανε εντύπωση το πόσο όμορφα ήταν διακοσμημένος ο χώρος, υπήρχαν μάλιστα φωτογραφίες της Σμύρνης, των μελών του Συλλόγου, αλλά και αντικείμενα τα οποία διασώθηκαν από τη μικρασιατική καταστροφή.  Φυσικά δεν έλειψε και το κέρασμα παραδοσιακού γλυκού της Μικράς Ασίας. Ο άνθρωπος που μας βοήθησε να συγκεντρώσουμε το υλικό αυτό ήταν η Γενική Γραμματέας του Συλλόγου κα. Στέλλα Γκούβη. Το ερωτηματολόγιο που είχαμε στην κατοχή μας,  βοήθησε να αποκομίσουμε σημαντικές πληροφορίες για το ερευνητικό μας θέμα. Αποτελούνταν από ερωτήσεις ανοιχτού τύπου, οι περισσότερες εκ των οποίων αφορούσαν τη δράση και το έργο του συλλόγου, τους τρόπους με τους οποίους διατηρείται αναλλοίωτο το μικρασιατικό αίσθημα, τις "διαδικασίες" μεταλαμπάδευσης του στις επόμενες γενιές  καθώς και τα μέσα με τα οποία διαφυλάσσεται η μνήμη από την πρώτη γενιά προσφύγων. Αυτό που μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση είναι πως η θρησκεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον πολιτισμό τους. Όλοι είναι ιδιαίτερα πιστοί και παρευρίσκονται και στις θρησκευτικές τελετές εκτός από τις πολιτισμικές. Το εικονοστάσι το οποίο αποτυπώνεται στη φωτογραφία ( επάνω ) κάνει αισθητή την παρουσία του  όχι μόνο στις οικίες τους αλλά και στο σύλλογο, όπως επίσης εντύπωση προξενεί και η ακόλουθη επιγραφή "Θεία των οίκω τούτο ευλογία, όπου πίστις εκεί αγάπη, όπου αγάπη εκεί ειρήνη, όπου ειρήνη εκεί ευλογία, όπου ευλογία εκεί Θεός, όπου Θεός ουδεμία ανάγκη".

Μερικά από τα εδέσματα που πρόσφερε ο Σύλλογος στο Bazaar

Από την πρώτη επικοινωνία μας με την κυρία Στέλλα στο χώρο, κατέστη σαφές ότι ο Σύλλογος για αυτούς είναι προφανώς όργανο διάδοσης πολιτισμού, συνηθειών, αλλά και ένα "κανάλι" συνεισφοράς απέναντι στο κοινωνικό σύνολο με τις δικές του ξεχωριστές δραστηριότητες. Το τι εστί Μικρασιάτης το εκφράσαμε με 3 λέξεις που περιγράφουν τα συναισθήματα που νιώσαμε μέσω της αλληλεπίδρασης μας με τα μέλη του συλλόγου αλλά και την εκδήλωση - διάχυση   αυτών των συναισθημάτων στην κοινωνία από τον ίδιο το σύλλογο: Αλληλεγγύη - Συνεισφορά - Πολιτισμός.

Επιπλέον η κα. Στέλλα μας επισήμανε πως η ταυτότητα και "Ο Μικρασιάτης" ορίζεται σύμφωνα με  αυτούς βάσει των δράσεων που πραγματοποιεί ο Σύλλογος, προκειμένου να μη ξεχάσει κανείς ποτέ το τι υπέστησαν οι πρόγονοί τους λόγω του ξεριζωμού.

Δυστυχώς λόγω των  περιοριστικών μέτρων εξαιτίας της πανδημίας,  δεν καταφέραμε να παραστούμε στις δραστηριότητες όσο θα επιθυμούσαμε , όμως με μεγάλη  χαρά πληροφορηθήκαμε πως το Χριστουγεννιάτικο Bazzar του Συλλόγου πραγματοποιήθηκε κανονικά με όλα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. Το Bazaar περιελάμβανε μεταξύ άλλων διανομή φαγητού σε οικογένειες της Καλαμαριάς σε συνδυασμό και με άλλες  δραστηριότητες, χορούς  και τραγούδια. Εννοείται, πως "πρωτοστάτησαν" χειροποίητες παραδοσιακές συνταγές εδεσμάτων και γλυκών, φτιαγμένες με αγάπη και πολύ μεράκι από όλα τα μέλη του συλλόγου, τα οποία έχουν ως κοινό τόπο καταγωγής τη Μικρά Ασία. Με λίγα λόγια ο Σύλλογος, παρά τους χαλεπούς καιρούς που διανύουμε σε οικονομικό και όχι μόνο επίπεδο, συνεχίζει και στηρίζει εκτός από άπορες οικογένειες και ιδρύματα που χρειάζονται τη βοήθειά μας. Στιγμιότυπα  από το Bazaar, απεικονίζονται στην προηγούμενη και επόμενη φωτογραφία .

Χαρακτηριστική φωτογραφία

από την εκδήλωση

Η κοινωνική συνεισφορά είναι πολύ σημαντική για τους ίδιους, αποτελεί  κατά κάποιον τρόπο κομμάτι της ζωής τους, της ιστορίας τους. Θεωρούν πως μέσω της κοινωνικής τους παρουσίας προάγουν το Μικρασιατικό, διατηρούν τη μικρασιατική τους ταυτότητα. Μέσα στις οικίες των προσφύγων διαφαίνεται έντονα η "κληρονομιά" της προσφυγιάς, ειδικά για τα άτομα που έζησαν με παππούδες ή και προ-παππούδες στο μοτίβο της εκτεταμένης οικογένειας.

Σε μία αντίστιξη με την τρέχουσα, σημερινή κατάσταση, καθώς η αύξηση του αριθμού των προσφύγων πανευρωπαϊκά αλλά κυρίως στην Ελλάδα, έγινε ιδιαίτερα αισθητή μετά το 2015, ερωτήθηκαν μέλη του διοικητικού συλλόγου για  το πως αισθάνονται σχετικά με τους νέους πρόσφυγες που εισρέουν στη χώρα μας. Η απάντηση που λάβαμε δε μας εξέπληξε. Τρέφουν βαθιά συναισθήματα συμπόνοιας για τους πρόσφυγες των μεταγενέστερων ετών (όπως γίνεται αντιληπτό και μέσω αυτής της δημοσίευσής τους περί της Ημέρας Μνήμης της Μικρασιατικής Καταστροφής ) αφού η συνύπαρξη με αυτούς αποτελεί κάτι σαν κοινό τόπο-προορισμό για την  οικοδόμηση μίας ταυτότητας ομοιότητας και διαφοράς.

Η συγκεκριμένη φωτογραφία αποτελεί το εξώφυλλο του  ημερολογίου του έτους 2022 του Συλλόγου, το οποίο αναφέρεται στη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ως ένδειξη για τη διατήρηση του παρελθόντος και της παράδοσης του Συλλόγου. Σκοπός του ημερολογίου είναι να μεταβιβάσει το μήνυμα πως τα βιώματα  και η ιστορία των προσφύγων θα τιμώνται πάντα από το Σύλλογο ο οποίος έχει ηθική υποχρέωση να διατηρεί και να προάγει τα ήθη , τα έθιμα και τις αξίες των προγενέστερων γενεών στις επόμενες.

Μία επίσης από τις ερωτήσεις που θέσαμε ήταν οι λόγοι για τους οποίους οι γονείς εντάσσουν τα παιδιά τους σε πολιτιστικούς συλλόγους. Η απάντηση που λάβαμε ήταν ότι οι γονείς  που γνωρίζουν τα έθιμα και τις παραδόσεις της Μικράς Ασίας, τους χορούς, τα τραγούδια και την ιδιαίτερη διάλεκτό τους, θεωρούν αυτονόητο πως πρέπει να τα κληροδοτήσουν στα παιδιά τους προκειμένου αυτά να τα ενστερνιστούν και να τα αφομοιώσουν. Με αυτό τον τρόπο, η νέα γενιά  θα έχει  την ευκαιρία να γνωρίσει μέσω δράσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων την παράδοση και να την αναδεικνύει παραδείγματος χάριν μέσω των παιδικών χορευτικών τμημάτων, συμμετοχής σε εκδηλώσεις και θεατρικά δρώμενα. Τα παραπάνω αποτελούν  συν τοις άλλοις και έναν ισχυρό παράγοντα κοινωνικοποίησης που συντελεί στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας των νέων μέσα από την ένταξη τους στο κοινωνικό σύνολο, στην αποδοχή των κανόνων και αξιών , στη βούληση για προσφορά στο συνάνθρωπο. Όσον αφορά για τον αν θα εκλείψουν οι σύλλογοι στο μέλλον ( ρεαλιστικά, αυτό εξαρτάται από τη συμμετοχή ή μη των παιδιών στους συλλόγους ), οι ίδιοι μας διαβεβαίωσαν  ότι δεν πρόκειται να γίνει κάτι τέτοιο, καταλήγοντας στο συμπέρασμα, ότι ο σύλλογος και κάθε σύλλογος, είναι σημείο αναφοράς και πηγή ζωής για τη διατήρηση και την αναβίωση της παράδοσης.

Ολοκληρώνουμε με ένα βίντεο, το οποίο αποτελεί έναν ακόμη τρόπο με τον οποίο ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μικρασιατών Προσφύγων Ν.Κρήνης " Η Αγία Παρασκευή ", τιμά τους ανθρώπους που βίωσαν όλη αυτή τη τραγική καταστροφή. Αναφορικά με τη βιβλιογραφία μας, για τον Paul Connerton , οι διάφορες τελετουργίες που εκτελούνται είναι κάτι το ζωντανό σε αντίθεση με τους μύθους, οι οποίοι είναι και ορίζονται ως κάτι το ψεύτικο, κάτι το φανταστικό και απίθανο. Οι τελετουργίες διατηρούν έναν πολιτισμό και μία ιστορία ανεξίτηλα στο πέρασμα του χρόνου όπου η μία γενιά επιζητεί και θέλει να μεταφέρει κάτι όσο γίνεται ατόφιο και απαράλλακτο, όπως η ίδια το παρέλαβε. Μέσα από τις παραδόσεις και τις τελετουργίες αυτές, το παρελθόν ξαναζωντανεύει και η ιστορία και ο πολιτισμός αναβιώνονται. Στο συγκεκριμένο βίντεο, προβάλλεται η άφιξη των προσφύγων στη περιοχή της Νέας Κρήνης. Ολόκληρη η διαδικασία έχει ληφθεί εξ' ολοκλήρου από το ΔΣ του Συλλόγου και τη συμμετοχή των μελών του.

Βιογραφικό:

Η ομάδας μας, η οποία επιμελήθηκε την εργασία, αποτελείται από τους Ιωαννίδη Μιχαήλ και Καζή Σοφοκλή, φοιτητές του τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Βιβλιογραφία:

Σταυρούλα Διαμαντή, 2015 "Συλλογική μνήμη, Επιτελεστικότητα, Βίωμα: Μιλώντας για το παρόν μέσω του παρελθόντος"